توضیح چند اصطلاح بوف کور برای یک دوست
زنبور طلایی «زنبور در اساطیر هندی نماد ازدواج جادویی، ازدواج شاه و ملکه است.»
پس از مرگ دختر اثیری «دو مگس زنبور طلایی در اتاق پرواز میکردند» و پس از کشته شدن لکاته نیز دو زنبور در اتاق وجود داشتند. نیلوفر نیلوفر نماد زایش و
جاودانگی است «در بوف کور، نیلوفر همواره در جاهای گوناگون از جمله
گورستان، چاه، پای دیوارهای کهن و روی کوزه پدیدار میشود و رمز باروری،
زایندگی و نعمت و برکت است.»
رنگ زرد رنگ زرد رنگ ابدیت و جاودانگی است. در مقابر مصریان زرد که نماد خورشید و خدایان است موجب بقای نفس و جان متوفی شمرده میشود.
در مکزیک، رنگ زرد نشانه خدای بارانهای بهاری و زرگران بود، کاهنان در جشنهای بزرگداشت جامهای از پوست انسان میپوشیدند که مثل گیاهان سوخته در آفتاب زرین بود و گاهی انسانهایی را برای جلب حمایت آن خدا قربانی میکردند.» بنابراین به کار بردن رنگ زرد به جای رنگهای دیگر، از دیدگاه اسطورهشناسی و برای ایجاد وحدت در داستان، منطقی است زیرا رنگ زرد مانند درخت سرو و گل نیلوفر و شخصیتهای ابدی داستان، نماد جاودانگی و تجدید حیات است. مار و تاریکی یونگ مینویسد:
«مار رمز مطلوب ناخوآگاهی است مار مانند اوهام، ناگهان و به طرزی نامنتظره
از تاریکی بیرون میآید و در سوراخی که گمان نمیرود میخزد» و تغییر شکل
منظم و دایمی این جانور نمایشگر ادوار ناخودآگاهی و مراحل رشد روانی است.
مار با پوستاندازی دوباره جوان دیده میشود اما در واقع همان که بوده،
است بنابراین الگوی «تجدید حیات» است.
خزاین مخفی و سّری که در دل زمین یا در قلب مغاکهای تیره و تار پنهانند و بهشت مار پیر، یادآور اموال و نعمتهای پنهان در اعماق هستند و نشاندهندهی امتحانات بسیاری که باید صورت گیرد و موانعی که باید از سر راه برداشت تا به آن خواسته و گنج دست یافت.» در «بوف کور»، عمو و پدر برای به دست آوردن مادر (رقاص معبد لینگم) تن به آزمونی خطرناک با مار میدهند، بنابراین مار نیز در اینجا نماد امتحان و آزمایش است. «ناخودآگاه مانند غار زیرزمینی یا خاک روزیدهی که جانور سوراخنشین به درونش میخزد، همواره سرچشمه استحاله، دگردیسی، رشد و بالندگی است». جان گرفتن ناخودآگاهی شفابخش و سرچشمه نوزایی یا به خطر افتادن است. «مار هم سعد و هم نحس است، و مظهر حیوان نمای زندگی روانی است» «مار مظهر تجسم نیروی حیاتی متعارضنما و اصل پخته شدن و به کمال رسیدن همه چیز است و از این رو رمز استعلا به شمار میرود.» در معنای دیگر، نماد حیلهگری و فریبکاری نیز هست، زیرا هبوط انسان به اثر فریب اوست.
«در نزد چینیها مار «یین» بوده، یین زمینی و زنانه است و یانگ «آسمانی و مردانه». مار در داستان صادق هدایت، نماد همه اینها است. نماد ناخودآگاهی، زیرا داستان در ناخودآگاه راوی و در جهان سایهها اتفاق میافتد. نماد امتحان، که امتحان پدر و عمو در آزمون مارناگ است. نماد حیات دوباره که پس از امتحان عمو و پدر، کسی که پیروز بیرون میآید مرد دیگری است متفاوت از چهره عمو و پدر پیرمرد قوز کرده. مار نماد زنانگی هم هست و حیوان دوستداشتنی زن نیز معرفی شده است. در «بوف کور» نیز راوی میگوید: «اگر دوباره مار را به من ترجیح دهد» که همان زنده شدن افسانه آفرینش است. راوی مدام میترسد که مار دوباره حیاتی دیگر برایش رقم بزند. مار با تاریکی همخوانی دارد و فضای داستان هم جهان تاریکی است. |
